25 lat Polskiej Gospodarki Wolnorynkowej

balcerowiczTransformacja ustrojowa była najważniejszym wydarzeniem w powojennej Polsce, które przyniosło wiele zmian dla społeczeństwa na lepsze oraz na gorsze. Co do pomyślności reform opinia publiczna jest podzielona. Ja sam popieram ekonomistów mówiących o ,,cudzie gospodarczym’’, który dokonał się w Polsce. Po jednej stronie w tym sporze stoją ludzie uważający je za ogromny sukces, a pomysłodawcę zmian – Leszka Balcerowicza za geniusza, co sprawiło, że kilkanaście lat temu głośno mówiło się o przyznaniu mu Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii. Po drugiej stronie stoi polskie społeczeństwo, wywodzące się najczęściej z klasy robotniczej (na ironie zakrawa to, że to właśnie oni doprowadzili do reform ustroju), które ma do powiedzenia o transformacji polskiej gospodarki dużo niedobrego. Oczywiście, nasza transformacja miała swoje ,,patologie’’ i nie była idealna, ale chciałbym przedstawić kilka głównych skutków, uważanych za negatywne i rzucić na nie nowe światło. Nie twierdzę wcale, że należy je pozytywnie oceniać, ale być może wcale nie są takie złe, jak się wydaje. Można powiedzieć, że były one nie do uniknięcia dla ekip rządzących w tym trudnym dla Polski okresie.

Stopa bezrobocia w Polsce była absurdalnie wysoka, przekraczając na początku XXI wieku próg 20%. Obalając komunizm, w którym każdy miał pracę, zdawano sobie sprawę, że pojawi się bezrobocie. Jest to podstawa gospodarki wolnorynkowej, w której każdy człowiek dąży do poprawiania swoich kwalifikacji, bo wie, że rynek pracy jest bezlitosny i bez znajomości języków czy braku doświadczenia, będzie mu trudno znaleźć dobrze płatną pracę. Ludzie będący u władzy w latach 90 są często obwiniani za nieumiejętną politykę i zbyt restrykcyjne reformy, które spowodowały wysokie bezrobocie, odpowiednio: 1989 – 0%, 1990 – 6.5%1995 – 14.9%, 2003 – 20%.

Bardzo często jednak, nie zwraca się uwagi na to, że okres PRL-u, nie był okresem w którym nie było bezrobocia; ono było zawsze, lecz pod nazwą ,,bezrobocia ukrytego’’. Ogromne przesycenie rynku pracy najłatwiej można zauważyć w hasłach propagandowych z tamtych lat, typu – ,,pracujemy w trójkę – budujemy za 12-tu’’. Oczywiście pracę tych trzech robotników spokojnie wykonałby jeden i to z bardziej efektywnym skutkiem. Niestety, obliczenie występującego wtedy bezrobocia ukrytego jest prawie niewykonalne. Ekonomiści szacują, że wynosiło ono około 10-15%. Jak więc widzimy, początkowy ogromny skok bezrobocia był spowodowany ujawnieniem się bezrobocia ukrytego, a długie utrzymywanie się wysokiego bezrobocia, było spowodowane m.in. polityką prywatyzacji, gdzie firmy, żeby ratować swoją rentowność musiały masowo zwalniać pracowników. Nie pomagała w tym też polityka podatkowa państwa i ogromna biurokracja, która jak tylko mogła, utrudniała życia małym i średnim firmom, które odpowiadają w większości za popyt na pracę na rynku.

dżem
Patriotyzm gospodarczy nie zawsze ma pozytywny wpływ na ekonomię

Balcerowicz wraz ze spółką rozprzedał polski majątek, większość firm należy do zagranicznych akcjonariuszy, a sektor bankowy w 80% przejął kapitał zagraniczny. W dzisiejszych czasach bardzo modny stał się patriotyzm gospodarczy, dlatego nie dziwię się takim hasłom, jak w tytule. W wielu krajach zaczyna się kupować swoje produkty, ponieważ są ,,lepsze, zdrowsze, a w dodatku kupując je rozwijamy naszą gospodarkę i dajemy miejsca pracy naszym dzieciom’’. Ja sam uważam, że oczywiście, należy kupować produkty wyprodukowane we własnym kraju, ale tylko wtedy, gdy rzeczywiście jakościowo lub cenowo przewyższają produkty z importu; inaczej KGHM nie kupiłoby kopalni odkrywkowej w Chile, Solaris nie sprzedałby elektrycznych autobusów do Niemiec, a Polscy sadownicy nie mogliby eksportować swoich jabłek za granice, co z kolei prowadziłoby do strajków (sic!).

Równie ważna jest wędrówka kapitału, i to właśnie kapitał zagraniczny pomógł polskiej gospodarce w trudnym okresie lat 90. Polskie społeczeństwo było bardzo biedne, a w przygotowaniach była ogromna prywatyzacja państwowych firm. Myślicie, że Polacy byliby w stanie sami wykupić te firmy z rąk państwa? Nie, dlatego potrzebny był zagraniczny kapitał. Gdyby nie on, to do tej pory duży procent polskiej gospodarki stanowiłyby nierentowne państwowe molochy. Co prawda prywatyzacja nie była przeprowadzona w sposób idealny i było pełno niedociągnięć (jak częste nie doszacowywanie majątku sprzedawanych spółek), ale mimo to kapitał zagraniczny, który przybył do Polski, wniósł duży wkład w rozwój polskiej gospodarki. Nieoceniony stał się know-how, który przybył wraz z zagranicznymi firmami; dość powiedzieć, że głównie z tego powodu, mamy jeden z bardziej nowoczesnych sektorów bankowych w całej Europie. Rzeczywiście, nasz sektor bankowy jest zdominowany przez dużych zagranicznych graczy jak Santander (w 2010 stał się głównym udziałowcem BZ WBK), ale dzięki temu jest bardzo odporny na wahania światowej gospodarki. W 2008 roku, gdy zaczął się ogólnoświatowy kryzys gospodarczy, rozpoczęty upadkiem jednego z amerykańskich banków (Lehman Brothers) rozpoczął się efekt domina. Gospodarki wszystkich krajów są tak mocno ze sobą sprzężone, że koniunktura gospodarcza państw europejskich bardziej ucierpiała od tej w USA, gdzie finansowy kryzys miał swój początek. Giełdy notowały ogromne spadki, ceny nieruchomości zaczęły spadać; okazało się, że masa kredytów była dawana ludziom, którzy nie mieli zdolności do ich spłacenia, więc banki po kolei upadały. Nie dotknęło to jednak Polski. Nasz sektor bankowy kryzys praktycznie ominął, dzięki temu, że duży udział kapitału zagranicznego dawał stabilizacje rynkowi, a banki pomimo kryzysu odnotowywały ciągłe zyski.

Miliony ludzi popadły w ubóstwo, ponieważ ,,terapia szokowa’’ była zbyt restrykcyjna, a  te same skutki można byłoby uzyskać znacznie mniejszym kosztem społecznym. Można tutaj rozpisać się nad pojedynczymi elementami ,,terapii szokowej’’, jak uwolnienie cen czy walka z inflacją, która była głównym założeniem ,,Planu Balcerowicza’’. Uważam jednak, że bardziej przemawiają tutaj dane makroekonomiczne gospodarki Polski jako ocena transformacji. W celu bliższego przybliżenia tematu, porównam sytuacje Polski z innymi krajami, które przebyły podobną drogę co ona, a mianowicie Węgier i Czech. W 1989 roku PKB per capita Czech było około dwa razy większe od Polski, a odpowiednio Węgier ponad trzy razy większe. Do tego Węgry i Czechy w 1989 roku startowały z ,,wyższej półki’’ niż nasz kraj, ponieważ zarówno gospodarka węgierska jak i czeska, była w końcu lat 80. w nieporównywalnie lepszej sytuacji niż polska, w takich obszarach jak: równowaga rynkowa, poziom inflacji, czy stabilność makroekonomiczna itp. I to właśnie te kraje na czele z Węgrami przeprowadziły terapie gradualistyczną w czasie, gdy w Polsce panowała ,,terapia szokowa’’. Za najlepszą ocenę drastycznych reform Balcerowicza powinny świadczyć PKB per capita z 2013 roku, gdzie Polska (23 273$) wyprzedziła Węgry (23 236$), a Czechy (27 347$) stopniowo doganiamy.

Jak widzimy, to właśnie Polska najlepiej poradziła sobie ze wszystkich krajów Europy Środkowo-Wschodniej, przeradzając się w prawdziwą potęgę tego regionu, i to właśnie teraz My, a nie Czechy, czy Węgry gdzie rządzi Orban, mamy więcej do powiedzenia na arenie międzynarodowej. Jak dobrze widzimy, zmiany poszły w dobrym kierunku i przyniosły lepsze skutki niż w innych krajach, w których stopniowo wprowadzano gospodarkę wolnorynkową. Przy transformacji całego ustroju, przejściowych problemów nie dało się uniknąć. Ważne jednak żeby przejść przez nie szybko. Jak mówi stare powiedzenie: ,,czasami musi być gorzej, żeby mogło być lepiej’’.

Vardum

Bibliografia:

M.Bałtowski, M.Miszewski Transformacja gospodarcza w Polsce , PWN 2007

Netografia:

http://www.rynekpracy.pl/artykul.php/wpis.838

http://pl.wikipedia.org/wiki/PKB_per_capita

http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/bezrobocie-rejestrowane/stopa-bezrobocia-w-latach-1990-2014,4,1.html

http://katmakro.ue.poznan.pl/pliki/PKB_kraje_trans.pdf

Reklamy

4 thoughts on “25 lat Polskiej Gospodarki Wolnorynkowej

  1. nie mydlcie oczu :) 12 lutego 2015 / 15:21

    hahaha co to za pier*olenie o tej gospodarce??? rząd utrzymuje waszą stronę, że takie pier*oły wypisujecie? xD

    Lubię to

  2. Tow. KS 12 lutego 2015 / 15:34

    Ja się z przyczyn oczywistych zgodzić nie mogę, a nie chcę się wdawać w spory ideologiczne, bo zdaję sobie sprawę z tego, że autora nie przekonam, sama też przekonana nie zostanę. Więc tylko krótki komentarz odnośnie tego, czy to rzeczywiście ironiczne, że przemiany w Polsce zapoczątkowały środowiska robotnicze. Otóż według mnie to raczej smutne, biorąc pod uwagę, że Solidarność wcale nie walczyła o kapitalizm, postulowała uspołecznienie środków produkcji poprzez oddanie ich kolektywom pracowniczym, a nie prywatyzację; jednym z haseł było „socjalizm – tak, wypaczenia – nie”. Ironiczne by było, gdyby robotnicy rzeczywiście walczyli o kapitalizm…

    Lubię to

  3. anonim 12 lutego 2015 / 17:50

    chcialbym zauwazyc ze ksiazka z jakiej ktos korzystal do opisu gospodarki jest z roku 2007 i wtedy nie bylo jeszcze 25 lecia ,,wolnosci” ani gosp ani zadnej innej, powinniscie dopisac w tytule ( sutyacja z roku 2007)
    bo jesli chcieliscie opisac bierzacy rok to ja pierdole, nie ma to nic wspolnego z tym jaka jest teraz sytuacja

    Lubię to

    • Vardum 12 lutego 2015 / 21:03

      Pragnę dodać, że wspomniana książka jest tylko jednym ze źródeł i czerpałem z niej informacje głównie na temat bezrobocia, a jak można zauważyć w artykule nie wspomniana jest ani słowem sytuacja bezrobotnych po roku 2007, za to można przeczytać o PKB na głowę jednego mieszkańca w roku 2013, a dane potrzebne uzyskałem z innych źródeł. Analogicznie z resztą informacji odnoszących się do obecnego stanu gospodarki naszego kraju.

      Lubię to

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s